SBF İnsan Hakları

 ARA SINAV SORU VE YANITLARI 

SORU 1 (30 Puan) – İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, insan haklarını “tüm halklar ve uluslar için ortak ideal ölçüleri” olarak tanımlamıştır. Bu tanımlamayı kısaca tartışınız.

SORU 2 (30 Puan) –  T.C. Anayasası ve birçok uluslararası insan hakları belgesi insan hak ve özgürlüklerini “Kişisel hak ve özgürlükler” ile “Ekonomik, toplumsal ve kültürel haklar” olarak iki kategoride ele almışlardır. Bu ayrımın temelini ve nedenini tartışınız.

SORU 3 (40 Puan) - Birleşmiş Milletler’in kurmuş olduğu insan haklarının tanınması ve korunması mekanizmasını kısaca tartışınız.

 CEVAPLAR

1 - İnsan hakları ve özgürlükleri insanın onurlu bir yaşam sürmesi için vazgeçilmez yaşam standartlarıdır. Bu hak ve özgürlükler vazgeçilmez, devredilemezler ancak bu hak ve özgürlüklerin devletlerce tanınması ve korunması için mücadele tarihi göstermektedir ki bu hak ve özgürlükler verilmekten ziyade ulaşılmış ve elde edilmiştir. Ayrıca çeşitli dönemlerde var olan hak ve özgürlüklerin tanımında ve içeriğinde gelişmeler olmuş, yeni hak ve özgürlükler ortaya çıkmıştır. Bu bakımdan insan hakları durağan, tanımlanmış bir hukuk alanı değil aksine insanların gereksinimlerine göre sürekli gelişen ve olması gerekeni tanımlayan bir hukuk alanıdır.

2 – Her ne kadar insan hak ve özgürlükleri bir bütün ve bölünmez olsa da tarihsel gelişim ve nitelikleri bakımından bu tür bir ayrıma gidilmektedir. Kişisel hak ve özgürlükler yaşam hakkı, işkence yasağı, ifade özgürlüğü, seyahat özgürlüğü gibi bireysel olarak kullanılan haklardır. Bu hak ve özgürlükler görece daha erken bir dönemde tanınmıştır. Öte yandan, sanayileşme ve şehirleşme ile birlikte toplumsal olarak kullanılan haklar için gösterilen mücadele “Ekonomik, toplumsal ve kültürel haklar” kategorisini ortaya çıkarmıştır. Bu haklar bireysel olarak değil grup olarak kullanılmaktadır. İki kategori arasındaki bir diğer ayrım ise ilk grup haklar hükümetler tarafından tam olarak tanınması ve korunması söz konusu iken ikinci kategori hakların tam olarak gerçekleşmesi ekonomik şartlara da bağlıdır.

3 – BM kurulmasının hemen ardından 1948 yılında İnsan Hakları Evrensel beyannamesini kabul etmiş ve bağlayıcı insan hakları sözleşmeleri hazırlama çalışmalarına girişmiştir. BM’in genel olarak hak ve özgürlükleri koruyan sözleşmeleri 1966’da imzaya açılan ve 1976’da yürürlüğe giren “Kişisel ve Politik Haklar Uluslararası Paktı” ile “Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Paktı”dır. Bunların yanı sıra bir çok önemli tematik insan hakları sözleşmesi de hazırlanmıştır. Örn. Her Türlü Irk Ayrımcılığın Yasaklanması Uluslararası Sözleşmesi (1965 – 1969), Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Yasaklanması Uluslararası Sözleşmesi (1980-1981), İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlıkdışı veya Onur Kırıcı Muamele ve Cezaya Karşı Uluslararası Sözleşmesi (1984-1987), Tüm Göçmen İşçiler ve Aile Fertlerinin Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme (1991-2003) ve Çocuk Hakları Sözleşmesi (1989 – 1990). Bu sözleşmeler öncelikle hak ve özgürlükleri tanımlayarak Taraf Devletlerin bu hakları kendi yetki alanlarında tanımaları işlevini yerine getirir. Koruma işlevi olarak da tüm bu sözleşmeler birer özel komite kurarlar ve 3 ayaklı bir denetleme süreci söz konusudur:

1-        Raporlama: Tüm devletler taraf oldukları sözleşmelerin konularıyla ilgili kendi uygulama ve mevzuatları hakkında 2 yılda bir rapor verirler. Komiteler bu raporları sivil toplum örgütlerinin görüşlerini de alarak inceler ve devletlere tavsiyelerde bulunur.

2-        Bireysel başvuru hakkı: Taraf devletlerin seçmeli olarak kabul etmesi durumunda bireyler uğradıkları ve ulusal yollardan mağduriyetleri giderilmeyen insan hakları ihlalleri nedeniyle ilgili komiteye başvuruda bulunabilirler. Komiteler yarı-yargısal bir denetleme sonucu tavsiye niteliğinde kararlar alabilir.

3-        Soruşturma/İnceleme: İşkenceye Karşı Sözleşme ve Kadın hakları Sözleşmeleri çerçevesinde komiteler yoğun ve sistematik ihlal iddialarını yerinde inceleyebilir ve raporlarlar.

BM koruma mekanizması ülkeler arası siyasi, tarihsel, kültürel ve ekonomik farklılıklardan dolayı zorlayıcılığı sınırlı ve daha ziyade devletleri denetleyen ve tavsiyelerle geliştiren bir nitelik taşımaktadır.