ÖRNEK SORULAR

 

SORU 1 –  Pisari v. Russian Federation, Başvuru no. 42139/12 (2015)

Moldova’nın Transdinyester bölgesinde kurulan güvenlik noktasında görevli olan bir Rusya Federasyonu askerinin sınır yakınında bulunan bir Moldovalıya ateş açmıştır. Başvuran Rusya Federasyonunda şikayetçi olurken Rusya Federasyonu olayın kendi sınırları dışında gerçekleştiğini ve soruşturamayacağını belirtmiştir. Rusya Federasyonunun sorumluluğunu tartışınız.

Soru 2 -  Oyal v. Türkiye, Başvuru no. 4864/05 (2010)  

O. isimli bir çocuğa hastanede doğumda kan nakliyle HIV virüsü enfekte edilmiştir. Bu çocuğun ebeveynleri hastaya yaşaması için tam ve ücretsiz tıbbi bakım sağlanamaması nedeniyle davacı olmuşlardır. Kendisi ve ebeveynleri özellikle ulusal makamların kan naklinde bulunan sağlık görevlilerinin işlerini yeteri kadar öğretmediğinden, gözetip denetlemediğinden ve kontrol etmediğinden, ulusal makamların hayatı tehdit eden klinik bir komplikasyondan sorumlu olduğunu ileri sürmüşlerdir. Hükümet ise hastanenin özel olduğu ve bu nedenle Hükümetin sorumluluğu bulunmadığını iddia etmiştir. Bu konuda hükümetin yükümlülüklerini tartışınız.

Soru 3  -   Cengiz ve Diğerleri v. Turkiye, Başvuru no. 48226/10 ve 14027/11 (2008) Internet yayınlarını düzenleme ve internet suçlarını önlemeye yönelik bir kanuna dayanarak yasalara göre yasak olan Atatürk’e hakaret suçu işleyen 10 kadar video içerdiği gerekçesiyle bir Türk mahkemesi Youtube’a erişimi engelleme kararı aldı. Başvurucular bu yasağın haber ve düşünceleri öğrenme ve yayma haklarını kısıtladığını iddia ettiler. Mahkemeler kararın yasalara uygun olduğu gerekçesiyle itirazları reddettiler. Bu kararı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye Anayasası çerçevesinde tartışınız. 

CEVAPLAR

1 - Devlet kendi sınırları içerisinde olmasa da kamu gücünü kullandığı her yerde neden olduğu hak ihlallerinden sorumludur. Bu olayda asker Rusya’nın kamu gücünü kullanmaktadır.

2 - Devletler hak ihlallerini engellemek için tüm gerekli önlemleri almak, süreçleri belirlemek pozitif yükümlülüğü altındadırlar. Yine de ihlal olursa etkin soruşturma yürütmeliler, suçluları cezalandırmalı ve zararı tazmin etmelidirler.

3 - Anayasa M. 13 Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. , M. 90 uluslararası insan hakları sözleşmeleri kanunlardan üstündür. Kısıtlama yetkili bir mahkeme tarafından yasalara (Atatürk’ün manevi hatırasına hakaret yasağı) uygun şekilde alınmıştır. Ancak erişimin tam kısıtlanması orantısız ve demokratik topluma uygun değildir. AİHS Madde 10 (ifade özgürlüğü) ihlali vardır.

 ARA SINAV SORU VE YANITLARI 

SORU 1 (30 Puan) – İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, insan haklarını “tüm halklar ve uluslar için ortak ideal ölçüleri” olarak tanımlamıştır. Bu tanımlamayı kısaca tartışınız.

SORU 2 (30 Puan) –  T.C. Anayasası ve birçok uluslararası insan hakları belgesi insan hak ve özgürlüklerini “Kişisel hak ve özgürlükler” ile “Ekonomik, toplumsal ve kültürel haklar” olarak iki kategoride ele almışlardır. Bu ayrımın temelini ve nedenini tartışınız.

SORU 3 (40 Puan) - Birleşmiş Milletler’in kurmuş olduğu insan haklarının tanınması ve korunması mekanizmasını kısaca tartışınız.

 CEVAPLAR

1 - İnsan hakları ve özgürlükleri insanın onurlu bir yaşam sürmesi için vazgeçilmez yaşam standartlarıdır. Bu hak ve özgürlükler vazgeçilmez, devredilemezler ancak bu hak ve özgürlüklerin devletlerce tanınması ve korunması için mücadele tarihi göstermektedir ki bu hak ve özgürlükler verilmekten ziyade ulaşılmış ve elde edilmiştir. Ayrıca çeşitli dönemlerde var olan hak ve özgürlüklerin tanımında ve içeriğinde gelişmeler olmuş, yeni hak ve özgürlükler ortaya çıkmıştır. Bu bakımdan insan hakları durağan, tanımlanmış bir hukuk alanı değil aksine insanların gereksinimlerine göre sürekli gelişen ve olması gerekeni tanımlayan bir hukuk alanıdır.

2 – Her ne kadar insan hak ve özgürlükleri bir bütün ve bölünmez olsa da tarihsel gelişim ve nitelikleri bakımından bu tür bir ayrıma gidilmektedir. Kişisel hak ve özgürlükler yaşam hakkı, işkence yasağı, ifade özgürlüğü, seyahat özgürlüğü gibi bireysel olarak kullanılan haklardır. Bu hak ve özgürlükler görece daha erken bir dönemde tanınmıştır. Öte yandan, sanayileşme ve şehirleşme ile birlikte toplumsal olarak kullanılan haklar için gösterilen mücadele “Ekonomik, toplumsal ve kültürel haklar” kategorisini ortaya çıkarmıştır. Bu haklar bireysel olarak değil grup olarak kullanılmaktadır. İki kategori arasındaki bir diğer ayrım ise ilk grup haklar hükümetler tarafından tam olarak tanınması ve korunması söz konusu iken ikinci kategori hakların tam olarak gerçekleşmesi ekonomik şartlara da bağlıdır.

3 – BM kurulmasının hemen ardından 1948 yılında İnsan Hakları Evrensel beyannamesini kabul etmiş ve bağlayıcı insan hakları sözleşmeleri hazırlama çalışmalarına girişmiştir. BM’in genel olarak hak ve özgürlükleri koruyan sözleşmeleri 1966’da imzaya açılan ve 1976’da yürürlüğe giren “Kişisel ve Politik Haklar Uluslararası Paktı” ile “Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Paktı”dır. Bunların yanı sıra bir çok önemli tematik insan hakları sözleşmesi de hazırlanmıştır. Örn. Her Türlü Irk Ayrımcılığın Yasaklanması Uluslararası Sözleşmesi (1965 – 1969), Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Yasaklanması Uluslararası Sözleşmesi (1980-1981), İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlıkdışı veya Onur Kırıcı Muamele ve Cezaya Karşı Uluslararası Sözleşmesi (1984-1987), Tüm Göçmen İşçiler ve Aile Fertlerinin Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme (1991-2003) ve Çocuk Hakları Sözleşmesi (1989 – 1990). Bu sözleşmeler öncelikle hak ve özgürlükleri tanımlayarak Taraf Devletlerin bu hakları kendi yetki alanlarında tanımaları işlevini yerine getirir. Koruma işlevi olarak da tüm bu sözleşmeler birer özel komite kurarlar ve 3 ayaklı bir denetleme süreci söz konusudur:

1-        Raporlama: Tüm devletler taraf oldukları sözleşmelerin konularıyla ilgili kendi uygulama ve mevzuatları hakkında 2 yılda bir rapor verirler. Komiteler bu raporları sivil toplum örgütlerinin görüşlerini de alarak inceler ve devletlere tavsiyelerde bulunur.

2-        Bireysel başvuru hakkı: Taraf devletlerin seçmeli olarak kabul etmesi durumunda bireyler uğradıkları ve ulusal yollardan mağduriyetleri giderilmeyen insan hakları ihlalleri nedeniyle ilgili komiteye başvuruda bulunabilirler. Komiteler yarı-yargısal bir denetleme sonucu tavsiye niteliğinde kararlar alabilir.

3-        Soruşturma/İnceleme: İşkenceye Karşı Sözleşme ve Kadın hakları Sözleşmeleri çerçevesinde komiteler yoğun ve sistematik ihlal iddialarını yerinde inceleyebilir ve raporlarlar.

BM koruma mekanizması ülkeler arası siyasi, tarihsel, kültürel ve ekonomik farklılıklardan dolayı zorlayıcılığı sınırlı ve daha ziyade devletleri denetleyen ve tavsiyelerle geliştiren bir nitelik taşımaktadır.

 

 Bu ders insan haklarının tarihsel gelişimi, yapısı ve etkinliği  üzerinedir. Birleşmiş Milletler  ve Avrupa insan hakları koruma kurumları ve mekanizması incelenecektir. İnsanların yaşam hakkı, işkence ve esirlik yasağı, ifade özgürlüğü, din ve vicdan özgürlüğü, özel hayata saygı gibi kişisel varlıklarını onurlu bir şekilde sürdürmeleri için ayrılmaz kişisel hakları,  kadın, çocuk ve engelli kişilerin varlıklarını geliştirmeleri ve toplumda eşit şekilde yerlerini alabilmelerini sağlamak için ayrım yasağı ve pozitif hakları ile Türkiye'de de sıkça başvurmamız gereken azınlık ve mülteci hakları uluslararası sözleşmeler ve içtihatlar çerçevesinde özel olarak ve derinlemesine irdelenecektir. Bunun yanı sıra Türkiye'de insan hakları hukukunun gelişimi, Anayasal düzenlemeler ve kurumlar gözden geçirilecek ve uygulamalar özellikle AİHM kararları çerçevesinde tartışılacaktır.